cờ tướng công lủ

Messi đạt kỷ lục gì khiến Ronaldo phải chào thua?

Võ sĩ Việt Nam hạ knock-out tay đấm Nhật Bản ở đấu trường One Championship

Trong khoảng thời gian đó, những trẻ khác ùa chạy đi trốn, nấp đâu đó càng kín càng tốt. Khi đọc đến con số 100 thì trẻ mở mắt ra và bắt đầu đi tìm bạn, ai bị phát hiện đầu tiên là bị thua. Đếm đủ con số như thế, lâu lắm, có trẻ láu cá đọc tắt cho nhanh để khi mình mở mắt ra thì các bạn vẫn chưa kịp trốn. Câu đó như sau: "Một đôi, hai đắn, ba thìn, chín chăn, chẵn chục". Thời nhỏ, tôi đã chơi trốn - tìm và nay con tôi cùng trẻ con hàng xóm cũng thế. Năm tháng đi qua, mãi hơn 60 năm sau, nhờ đọc Phan Khôi di cảo - bản thảo chưa đầy đủ (NXB Trí Thức - 2021) do các con của cha đẻ Tình già biên soạn, tôi mới biết chi tiết này: "Trẻ con ta có trò chơi đánh chắt. Dùng những que tre mà đánh, là đánh chắt que; dùng những hòn sỏi mà đánh, là đánh chắt chuyền. Đây không nói cách đánh như thế nào, chỉ nói khi đánh xong một bàn, đếm những que tre hay hòn sỏi đã chiếm được để định ăn thua, thì trẻ con ở Trung và ở Bắc đếm có khác nhau nhưng lại giống nhau ở một chỗ rất lạ. Trẻ con ở miền Trung đếm: "Một đôi, hai đắn, ba thìn, chín chăn, chẵn chục". Trẻ con ở miền Bắc đếm: "Một chắt, hai choi, ba chòi, chín chủ, chẵn chục" (tr.216-217).Trò chơi này, sở dĩ gọi chắt/đánh chắt bởi bản thân chắt/hòn chắt có nghĩa là "hòn nhỏ nhỏ như viên đạn" (Đại Nam quấc âm tự vị, 1895), "Một trò chơi của trẻ con, một tay vừa nhặt vừa tung vừa hứng" (Việt Nam tự điển, 1931); hiện nay tên gọi phổ biến là "chuyền thẻ", có nơi còn gọi "đánh nẻ".Rõ ràng, cách đọc tắt trong trò chơi trốn - tìm đã có từ xưa lắm, ít ra đã có trước năm 1958 là năm ông Phan Khôi viết bài này. Ở đây, khi xét về chữ nghĩa ta thấy gì? Muốn thấy gì, trước hết cần phải tìm hiểu nghĩa của các từ đó."Một đôi" thì dễ hiểu rồi, không cần dài dòng gì thêm. "Hai đắn" thì "đắn" là gì? Tự bản thân từ này không có nghĩa, phải đi chung với từ khác, chẳng hạn Truyện Kiều có câu: "Đắn đo cân sắc cân tài/Ép cung cầm nguyệt, thử bài quạt thơ". Kể ra cái lối "mua người" ngày xưa cũng lạ, chẳng những cô ấy có nhan sắc mà còn phải biết "cầm kỳ thi họa đủ mùi ca ngâm" thì càng cao giá.Còn "ba thìn" thì sao? "Thìn" là từ Việt cổ có nghĩa là "sửa sang, răn, giữ", theo Đại Nam quấc âm tự vị (1895), chẳng hạn Thiên Nam ngữ lục có câu: "Thìn lòng tích đức tu nhân/Bụt trời đã biết, quỷ thần đã hay". Về tâm lý con người, không phải bây giờ mà hàng trăm năm trước, cụ Nguyễn Trãi đã nhìn ra:Dắng dỏi bên tai tiếng quản huyền,Lòng xuân nhẫn động ắt khôn thìn.Xuân xanh chưa dễ hai phen lại,Thấy cảnh càng thêm tiếc thiếu niên."Nhẫn" nghĩa là đến, cho đến. Chí lý thật, có lúc nghe tiếng sáo, tiếng đàn (quản huyền) trong không gian, cảnh vật mà mình yêu thích ắt khó giữ lòng mà xao động, xao xuyến, rồi cảm thấy tiếc xuân xanh đã qua. Đã qua thời tuổi trẻ. Chỉ còn là cảm xúc bùi ngùi. Sực nghĩ, "Tiếng đưa hiu hắt bên lòng/Buồn ơi! Xa vắng, mênh mông là buồn" của Thế Lữ cũng là lúc nghe Tiếng sáo Thiên Thai nên khiến "Lòng xuân nhẫn động ắt khôn thìn" là vậy.Rồi, "chín chăn" nghĩa là gì?Ta thử đặt giả thuyết từ "một đôi" là 2, "hai đắn" là 4, ắt "ba thìn" là 6, vậy "chín chăn" cũng nằm trong cách tính này? Không, "chín chăn" trong ngữ cảnh này chính là chẵn/chín chẵn, do cách phát âm nhanh nên đã lướt bỏ dấu ngã trở thành "chăn". Chẵn là trọn, đủ, không lẻ, không thừa, không thiếu, đủ cặp, không so le, còn có cách nói chẵn chòi, chẵn bon. "Chín chăn" xác định, quả quyết chính xác là 9. Suy luận này hợp lý bởi kết thúc câu này là "chẵn chục" tức là 10. Theo nhà ngôn ngữ học Lê Ngọc Trụ, "chục" là tiếng Việt chuyển gốc Hán-Việt: "Chục: số vật mười món, hoặc có hơn (tùy vùng) < thốc (sum họp, một bụi - giọng Quảng Đông: chục)". Ca dao có câu: Bảy với ba, anh kêu rằng một chụcTam tứ lục, anh tính cửu chươngBảy cộng ba đúng là 10, là chục. Cách gọi "chẵn chục" đến nay vẫn còn phổ biến, còn gọi chục trơn, chục chẵn. Dù biết chắc là vậy nhưng chắc gì chục là 10?Ta có thể kiểm chứng trong đời thường lẫn tác phẩm văn học, chẳng hạn, khi viết Bảy ngày trong Đồng Tháp Mười, nhà văn Nguyễn Hiến Lê có kể khi đến "Tân An, một châu thành nằm ở ven Đồng Tháp", lúc đi chỗ ăn sáng: "Anh Bình nhất định lựa tiệm ở gần chợ vì anh vốn ưa cảnh náo nhiệt, thích nhìn người ta đi lại, mua bán. Anh mua một trái dưa hấu và một chục quít, ngạc nhiên lắm khi thấy cô hàng đếm cho anh mười hai trái. Anh cầm hai trái trả lại: "- Cô đưa thừa cho tôi. Tôi mua có một chục thôi mà". Cô hàng nghe giọng là lạ của anh, mỉm cười, đẩy hai trái quít về phía anh: "- Thầy mua một chục thì tôi đếm một chục đó". Anh Bình chẳng hiểu gì cả, tôi phải giảng: "- Ở miền này trái cây như quít, mận thì một chục là mười hai trái. Có tỉnh một chục mười bốn hay mười sáu kia". "- Lạ nhỉ! Một chục mười sáu trái. Thế thì có ông thánh hiểu".Chi tiết này đã phản ánh tính cách rộng rãi, hào phóng của người miền Nam. Anh Bình ngạc nhiên là phải bởi anh từ ngoài Bắc vào, không sinh sống nơi này.Với các phân tích, dẫn chứng vừa nêu, tóm lại, ta vẫn không hiểu rõ nghĩa các từ liên quan đến số đếm trong trò chơi của con trẻ ngày xưa. Không những thế, ta còn còn ngắc ngứ với bài đồng dao này: "Mồng một lưỡi trai/Mồng hai lá lúa/Mồng ba câu liêm/Mồng bốn lưỡi liềm/Mồng năm liềm giật/Mồng sáu thật trăng/Mười rằm trăng náu/Mười sáu trăng treo/Mười bảy sảy giường chiếu/Mười tám rám trấu/Mười chín đụn dịn/Hăm mươi giấc tốt/Hăm mốt nửa đêm…". Với câu "Mười chín đụn địn", có bản ghi "đụn dịn". Bài đồng dao này mô tả hình thù mặt trăng qua các ngày, đại khái, đêm 17 trăng lên vào lúc người ta "sảy giường chiếu" là chuẩn bị ngủ, đêm 18 trăng mọc là lúc lửa ủ trong bếp đã "rám trấu"... Thế, đêm 19 "đụn địn/đụn dịn" thì hiểu thế nào đây?Chịu. Từ "chịu" này, ta lặp lại một lần nữa khi nghe đến từ "đí địn". Trong tập sách Người Việt nói tiếng Việt (NXB TH TP.HCM - 2023), nhà nghiên cứu Nguyễn Quang Thọ cho biết văn cảnh xuất hiện của từ này: "Chuyện rằng có một chị vợ cực đoảng. Một hôm anh chồng bắt được một con ba ba, giao cho vợ làm bếp rồi đi làm đồng, bụng chắc mẩm chiều về có mồi ngon sẽ rủ bạn lai rai vài xị đế. Chị vợ thả con ba ba vào nồi, bỏ thêm vào đó vài ngọn rau mùng tơi rồi bắc lên nấu trên bếp củi. Trong khi chị lúi húi vo gạo thì con ba ba thấy nước nóng lên, nó bèn bò ra khỏi nồi rồi đi mất. Chị vợ đoảng vo gạo xong, mở vung nồi canh xem thử. Chị ta lấy đũa khoắng, nhận ra rau mùng tơi vẫn chưa kịp chín, nhưng ba ba đâu thì chẳng thấy. Chị ta cứ bần thần ngẫm nghĩ hồi lâu, rồi đi đến kết luận: "Mùng tơi chưa chín, đí địn đã tan".Dám nói rằng, những từ vừa nêu ra chẳng ai có thể giải thích nổi nghĩa của nó. Riêng cách nói về số đếm trong trò chơi đánh chắt, ta còn thắc mắc vì sao ở miền Trung, từ "3/ba thìn" lại nhảy qua "9/chín chăn", cũng như ở miền Bắc từ "3/ba chòi" lại vọt đến "9/chín chủ"? Cách nói này hoàn toàn không ngẫu nhiên mà đã vận dụng, phổ biến trong tục ngữ, ca dao, thí dụ: "Thằng Bờm có cái quạt mo/Phú ông xin đổi ba bò, chín trâu", "Ba bể chín châu", "Ba bị chín quai mười hai con mắt"… Ông Phan Khôi thừa nhận: "Tôi nghĩ mãi mà không hiểu". Rồi ông nêu ý kiến: "Hoặc giả câu trẻ con nói đó có cái lý gì sâu kín về số học hay toán học mà mình không biết. Còn như bảo thứ đó trẻ con bạ đâu nói đấy, hơi đâu mà tìm hiểu cho mệt trí, thì tôi không dám" (SĐD, tr.217).Bạn cũng nghĩ thế chăng?Vâng, tôi cũng nghĩ thế. Và xét ra trong ngày xuân ngày tết, chúng ta cùng bàn về vài từ "bí hiểm" đâu phải không có ích khi cùng tìm về tiếng Việt.

‘Dù đối thủ ở tứ kết là ai, U.23 Uzbekistan vẫn quyết đánh bại Việt Nam’

Tối ngày 12.1.2025, tại Gala Vinh danh và Trao giải WeChoice Awards 2024, giải thưởng "Trái tim dũng cảm" đã gọi tên Trung uý Nguyễn Đức Tài, nhân viên kỹ thuật nhà trạm Viettel Construction. Giải thưởng là sự ghi nhận xứng đáng cho hành động quên mình, cứu người trong hành trình ứng cứu thông tin của anh khi cơn bão Yagi càn quét vào tháng 9.2024.Anh Nguyễn Đức Tài từng là nhân viên kỹ thuật nhà trạm tại Tổng Công ty Công ty Công trình Viettel, đảm nhiệm công việc bảo trì hệ thống và phát triển hạ tầng mạng lưới trên những cung đường hiểm trở. Công việc của anh không chỉ đòi hỏi chuyên môn cao mà còn cần bản lĩnh kiên cường, lòng dũng cảm và tinh thần trách nhiệm cao. Chính những phẩm chất này, được tôi rèn qua công việc hàng ngày đồng thời đây cũng chính là tinh thần của một người lính Viettel - luôn lấy phương châm "vì dân phục vụ" làm kim chỉ nam cho hành động. Và cũng chính những điều ấy đã dẫn dắt anh vào một bước ngoặt đầy thách thức và kiêu hãnh trong cuộc đời.Vào rạng sáng ngày 13.07.2024, tại Km11, Quốc lộ 34, xã Yên Định, huyện Bắc Mê, Hà Giang, một trận sạt lở đất kinh hoàng đã ập đến, cướp đi sinh mạng của 11 người và làm 4 người khác bị thương. Trong đêm tối đó, khi nhận được thông báo từ người dân về đường cáp quang bị đứt, anh Tài đã vội vàng xuất phát lên hiện trường. Khoảnh khắc nguy hiểm nhất xảy ra khi anh Tài phát hiện một bé gái 7 tuổi đang gào khóc giữa đống đất đá. Dù biết rằng việc làm đó chẳng khác nào liều mạng, anh không hề do dự. Lòng dũng cảm và bản năng tốt đẹp của con người thôi thúc anh lao vào vùng nguy hiểm để cứu sống đứa trẻ. Giữa lằn ranh sinh tử, anh không nghĩ ngợi gì ngoài việc cứu lấy sinh mạng bé nhỏ ấy. Với anh, cứu người không phải là trách nhiệm mà là lựa chọn, và anh lựa chọn trong giây phút sinh tử quên đi chính mình. Sau khi đưa bé gái tới nơi an toàn, anh Tài tiếp tục quay lại hiện trường để tham gia cứu người.Trong khi làm nhiệm vụ, chiếc xe máy của anh bị vùi lấp dưới lớp đất đá dày đặc. "Tài sản có thể kiếm lại được nhưng những mạng sống đã mất thì không thể hồi sinh. Nhìn những ánh mắt hy vọng, những giọt nước mắt mừng rỡ của người dân khi thấy người cứu hộ đến, tôi không thể nào quên được. Và tôi chỉ ước mình có thể làm được nhiều hơn thế." - Anh nghẹn ngào chia sẻ tại sự kiện về những giây phút sinh tử.Hành động dũng cảm ấy không chỉ cứu sống một mạng người, mà còn để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng người dân. Để biểu dương tinh thần cứu người cao cả của anh, Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội Viettel đã quyết định tuyển dụng anh Nguyễn Đức Tài vào hàng ngũ quân nhân chuyên nghiệp, đồng thời không lâu sau đó, phong anh quân hàm Trung úy - một sự ghi nhận xứng đáng cho người lính mang trong mình trái tim "vì dân".Phát biểu tại buổi lễ, Trung uý Nguyễn Đức Tài đồng thời nhấn mạnh: "Tôi muốn gửi lời cảm ơn tới Ban Lãnh đạo Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội Viettel; Ban Lãnh đạo Tổng Công ty Cổ phần Công trình Viettel, đã trao cho tôi cơ hội và vinh dự này, tôi sẽ cố gắng hoàn thành nhiệm vụ, trọng trách được giao phó và cống hiến cho đất nước nhiều hơn nữa".Việc nhận được giải thưởng "Trái tim dũng cảm" tại WeChoice Awards 2024 đã vinh khắc họa rõ nét phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ, tinh thần bất khuất và kiên cường của "người lính Viettel". Với anh Tài, việc cứu người không phải là một nhiệm vụ hay công việc, mà là trách nhiệm thiêng liêng, là bản năng tự nhiên của một người luôn sẵn sàng xả thân vì lợi ích của cộng đồng. Đó không phải là sự lựa chọn. Đó là một phần trong lương tâm và trái tim của anh. Giải thưởng này như là lời tri ân dành cho anh Tài, người sẵn sàng đánh đổi sự an toàn của mình để bảo vệ tính mạng của người khác.Chặng đường từ một nhân viên kỹ thuật đến người lính mang quân hàm Trung úy, từ một người bình dị trở thành biểu tượng của lòng dũng cảm, anh Tài là hình mẫu của những người lính Viettel, không chỉ giỏi chuyên môn mà còn sẵn sàng "đứng mũi chịu sào", sát cánh cùng nhân dân trong những thời khắc hiểm nguy. Đồng thời, đây cũng là minh chứng rõ nét nhất cho những giá trị cốt lõi mà Viettel luôn hướng tới: Đặt con người lên hàng đầu và sẵn sàng cống hiến vì cộng đồng.Với giải thưởng "Trái tim dũng cảm" tại WeChoice Awards 2024, có thể nói Trung úy Nguyễn Đức Tài đã khẳng định và lan tỏa được nguồn cảm hứng sống động về một tinh thần "Việt Nam tôi đó" - một Việt Nam luôn sáng bừng trong mọi nghịch cảnh, dù nhỏ bé nhưng ẩn chứa những sức mạnh phi thường và luôn được sưởi ấm bởi những trái tim không ngừng đập.

Sáng 12.4 tại TP.HCM, Báo Phụ Nữ TP.HCM đã tổ chức lễ trao giải thưởng đợt 1 cuộc thi viết Thành phố của tôi cho các tác giả có bài viết xuất sắc được Ban giám khảo tuyển chọn.

Vụ án liên quan ông Tất Thành Cang và đồng phạm: Thiệt hại từ 940 tỉ đồng tăng lên 1.103 tỉ đồng

Theo TechRadar, các chuyên gia bảo mật đang gióng lên hồi chuông cảnh báo về việc bản cập nhật định dạng tệp trên Windows 11 có thể vô tình 'mở đường' cho các cuộc tấn công mạng tinh vi hơn.Theo nghiên cứu mới đây của Cofense, tội phạm mạng đang lợi dụng các định dạng tệp nén (.zip, .rar, .7z, .tar) để phát tán phần mềm độc hại và qua mặt các hệ thống bảo mật email (SEG). Đặc biệt, sau khi Microsoft cập nhật hỗ trợ cho nhiều định dạng nén mới vào cuối năm 2023, tình hình càng trở nên đáng ngại.Trước đây, tệp .zip là 'con bài tủ' của các tin tặc do tính phổ biến và tương thích cao. Tuy nhiên, với việc Windows giờ đây hỗ trợ cả .rar, .7z và .tar, tội phạm mạng có thêm nhiều lựa chọn để ngụy trang và tấn công.Chiến thuật phổ biến của chúng là sử dụng mật khẩu để bảo vệ tệp nén, qua đó ngăn chặn các công cụ tự động quét virus. Thậm chí, chỉ 5% số tệp độc hại được bảo vệ bằng mật khẩu cũng đủ gây khó khăn cho SEG trong việc phát hiện và ngăn chặn.Các chuyên gia khuyến cáo người dùng và tổ chức cần nâng cao cảnh giác, áp dụng chiến lược phòng thủ đa lớp. Cụ thể:Bản cập nhật của Microsoft, dù mang đến nhiều tiện ích, nhưng cũng vô tình tạo ra lỗ hổng bảo mật. Người dùng cần cẩn trọng và chủ động phòng tránh để bảo vệ dữ liệu của mình.